Czy kredyty frankowe w Getin Bank S.A w upadłości nadal będą zmorą dla ich posiadaczy?

Posiadacze tzw. kredytów frankowych zaciągniętych w Getin Noble Bank S.A. w upadłości (dalej Getin Bank) wiedzą w jakiej sytuacji znaleźli się po ogłoszeniu decyzji o upadłości Getin Bank przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny decyzji o upadłości Getin Bank.

Jak wiadomo, przyjęta przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) formuła restrukturyzacji Getin Bank, w szczególności sposób potraktowania pewnych kategorii wierzycieli banku, od początku budziła szereg kontrowersji. Dotyczy to w szczególności tzw. „frankowiczów” , którzy nawet w przypadku uznania przez sąd, zawartych przez nich umów kredytowych indeksowanych do CHF za nieważne, nie mają szans na odzyskanie od syndyka dokonanych przez siebie nadpłat ponad kwotę wypłaconego przez bank kapitału kredytu. Chcąc bowiem odzyskać nadpłacone przez siebie pieniądze „frankowicze” będą musieli poczekać na zakończenie postępowania upadłościowego i szukać zaspokojenia swoich roszczeń z masy upadłego banku, o ile zgłosili swoje wierzytelności do masy upadłości. Szanse na to będą raczej małe biorąc pod uwagę uprzywilejowaną pozycję BFG przy zaspokajaniu roszczeń z masy upadłości banku Nie dziwił zatem fakt , że „frankowicze ” składali masowo skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję BFG z dnia 29 września 2022 r., zarzucając wspomnianej decyzji uchybienia proceduralne w szczególności zaś to, że doszło w tym przypadku do konfliktu interesów, gdyż BFG pełnił w tym procesie jednocześnie kilka wykluczających się funkcji.

Na tym tle powstała wątpliwość czy BFG w ogóle spełniał wymogi niezależności operacyjnej w procesie restrukturyzacji Getin Banku . To właśnie przyjętej przez BFG formule restrukturyzacji Getin Banku, a także roli jaką odgrywał w tym procesie BFG na wniosek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przygląda się obecnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sygnatura C-188/23). Chodzi o to, aby sprawdzić czy procedura ta była zgodna z przepisami unijnymi, w szczególności z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 575/2013 w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych z dnia 26/06/2013 r. oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE z dnia 26/06/2013 r. w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, do którego trafiły liczne skargi na decyzję BFG w związku z restrukturyzacją Getin Bank, zadał cztery pytania prejudycjalne, nad którymi aktualnie pochyla się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).

Jakkolwiek pytania warszawskiego sądu nie odnoszą się bezpośrednio do ochrony prawa konsumentów, gdyż dotyczą spraw proceduralnych oraz kwestii niezależności BFG w procesie restrukturyzacji, a co za tym idzie możliwości wystąpienia konfliktu interesów, to jednak przeniosły dyskusję związaną z restrukturyzacją Getin Bank z gruntu polskiego na szczebel unijny. Po wstępnej rozprawie, która miała miejsce 21 marca 2024 r., podczas której strony przedstawiły swoją argumentację, w dniu 13 czerwca 2024 roku swoje stanowisko w sprawie przedstawił Rzecznik Generalny TSUE. W swojej opinii Rzecznik Generalny ustosunkował się wyłącznie do dwóch pytań prejudycjalnych zadanych w dniu 26 stycznia 2023 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (chodzi o pytania nr 3 i 4, pominął natomiast pytania nr 1 i nr 2 o charakterze administracyjno-sądowym).

Opinia Rzecznika Generalnego TSUE z dnia 13 czerwca 2024 r. do sprawy C-118/23, nie jest do końca po myśli „frankowiczów” Getin Banku, gdyż oczekiwano bardziej konkretnego stanowiska.

Rzecznik Generalny nie stwierdził kategorycznie w swojej opinii, że BFG w chwili wydawania decyzji dotyczącej Getin Bank nie spełniał wymogów niezależności operacyjnej (rozumianej jak brak konfliktu pomiędzy funkcjami nadzorczyni BFG a funkcją gwaranta depozytów), to jednak wyraził w tym przedmiocie wątpliwość i zarekomendował odesłanie tego tematu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie celem rozstrzygnięcia kwestii zgodności z prawem decyzji BFG z dnia 29 września 2022 roku w świetle prawa unijnego. Oczywiście TSUE nie jest formalnie związany opinią Rzecznika i nie można dziś wykluczyć, że skład orzekający TSUE zajmie inne stanowisko uznając, że doszło jednak do naruszenia przepisów unijnych dotyczących niezależności organu ds. przymusowej restrukturyzacji w przypadku Getin Bank. W takim przypadku Wojewódzki Sąd Administracyjny miałby podstawy do stwierdzenia, że decyzja BFG o objęciu Getin Bank przymusową restrukturyzacją została wydana z naruszeniem prawa. Takie zaś stanowisko, o ile zostanie następnie podtrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny, otworzyłoby dopiero „fankowiczom” furtkę do kierowanie ewentualnych roszczeń odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa. W tej chwili jednak nie ma sensu wybiegać w przyszłość ani spekulować na temat możliwego rozstrzygnięcia tylko należy poczekać na wyrok TSUE w sprawie C-118/23. Należy się spodziewać się, że wyrok TSUE w powyższej sprawie zapadnie jeszcze w tym roku.

Z jednej więc strony kredytobiorcy posiadający aktywne kredyt frankowe w Getin Bank próbują podważyć przed TSUE przyjętą formułę restrukturyzacji Getin Bank, a z drugiej muszą walczyć z syndykiem masy upadłości, który podejmuje różne działania, aby utrudnić „frankowiczom” dochodzenie ich prawa z wadliwych umów kredytowych. Nie chodzi tu nawet o to czy w razie unieważnienia umowy „frankowicze” będą mogli odzyskać nadpłacone przez siebie kwoty w stosunku do wypłaconej kwoty kapitału kredytu, bo to będzie możliwe jedynie z masy upadłości, ale o to czy występując na drogę sądową przeciwko syndykowi o ustalenie nieważności umowy kredytowej z bankiem będącym w upadłości trzeba będzie przejść pod dyktando syndyka całą procedurę związaną ze zgłaszaniem wierzytelności do masy upadłości, a ponadto czy będzie można uzyskać zabezpieczenie w postaci zawieszenia spłat kredytu na czas trwania takiego procesu. Innymi słowy czy takie postępowanie może być kontynuowane z udziałem syndyka bez konieczności czekania latami na zakończenie postępowania upadłościowego przeciwko Getin Bank. Syndyk bowiem stał na stanowisku, że w razie wystąpienia przez konsumenta z pozwem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu frankowego wytoczonego bankowi, znajdującego się w stanie upadłości – sprawy takie są sprawami o wierzytelność, a te podlegają zgłoszeniu do masy upadłości. Jeśli więc „frankowicz” występowała przeciwko syndykowi Getin Bank z pozwem o ustalenie nieważności umowy, czy to z pozwem o zapłatę, to postępowania takie powinny być zawieszone do czasu wyczerpania postępowania określonego w Prawie upadłościowym. O ile to czy postępowania przeciwko upadłemu bankowi o zapłatę powinny być zawieszane nie budziło raczej wątpliwości to już to czy postępowanie o ustalenie nieważności umowy powinno być w takim przypadku zawieszone już tak oczywiste nie jest. Dla przeciętnego „frankowicza” jest to trochę skomplikowane, ale jeśli nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieniądze.

Syndyk bowiem stał na stanowisku, że sąd powszechny mógłby zająć się sprawą o ustalenie nieważności umowy frankowej dopiero po tym, jak on sam zdecyduje o umieszczeniu zgłaszanych przez kredytobiorców wierzytelności na liście wierzycieli. Innymi słowy, oczywiście w pewnym uproszczeniu, jeśli konsument, posiadacz kredytu frankowego w Getin Bank chciałby pozwać syndyka i unieważnić swoją umowę, to najpierw syndyk musi wpisać jego wierzytelność na listę wierzytelności a przez ten czas kredytobiorca musi spłacać kredyt. W przypadku zaś konsumentów, który złożyli pozwy przed ogłoszeniem upadłości Getin Bank a postępowania te są w toku, syndyk wnosił o zawieszenie takich spraw. Sądy niestety w wielu przypadkach przychylały się do takich wniosków i zawieszały postępowania ( z dostępnych informacji wynika, że ok 12 tys. spraw frankowych dotyczących umów z Getin Bank zostało zawieszonych), a ponadto w wielu przypadkach odmawiały kredytobiorcom będącym w procesie wydawania postanowień o zawieszeniu spłat kredytu. Tymczasem prawomocny wyrok ustalający nieważność umowy frankowej jest o tyle istotny dla jego posiadacza, gdyż oznacza koniec dalszych spłat rat dla syndyka. Ponadto mając zasądzone w prawomocnym wyroku określone kwoty można zgłosić te wierzytelności syndykowi i domagać się ich zaspokojenia z masy upadłości. Jednakże do tej pory syndyk robił wszystko, aby uniemożliwić konsumentom ochronę ich praw interpretując po swojemu obowiązujące przepisy. Na szczęście jest taka, wywodząca się z prawa rzymskiego, zasada, „nemo iudex in caus sua”( nikt nie może być sędzią we własnej sprawie) i właśnie o tej zasadzie przypomniał syndykowi Sąd

Najwyższy w swojej uchwale z dnia 19 września 2024 r (syg. III CZP 5/24). Sąd ten zajął się rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie z dnia 16 stycznia 2024 r. (VI ACa 4129/23) : „czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej wytoczone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość jest sprawą : „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu art.145 ust.1 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe, a tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c , w związku z art. 144 ust.1 i art.145 ust.1 prawa upadłościowego do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub odpowiednio odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego ustawą, czy też postępowanie to może być kontynuowane z udziałem syndyka masy upadłości bez oczekiwania na wyczerpanie trybu określonego w prawie upadłościowych.” – Sąd Najwyższy stwierdził, że postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność” w rozumieniu art. 145 ust.1 prawa upadłościowego, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalania osoby pełniącej funkcję syndyka.

Co oznacza uchwała Sądu Najwyższego dla frankowiczów?

Co to oznacza w praktyce? Po pierwsze powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu prowadzone przeciwko bankowi w upadłości, nie jest sprawą o wierzytelność i jako takie nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości, a na tym argumencie do tej pory bazował syndyk. Po drugie sądy czeka trochę pracy, bo z pewnością będą zgłaszane wnioski o „odwieszenie” zawieszonych postępowań. Po trzeci cześć osób, które posiadają aktywne kredyty frankowe w Getin Bank i do tej pory nie zdecydowały się na podjęcie działań związanych z unieważnieniem umowy, wystąpią do sądu o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu. Po czwarte wreszcie sądy powinny teraz chętniej udzielać zabezpieczeń polegających na zawieszeniu spłaty rat kredytu do czasu zakończenia postępowania. Nie ulega zatem wątpliwości, że dzięki wspomnianej uchwale Sądu Najwyższego, pozycja „frankowiczów” posiadających aktywne kredyty frankowe w Getin Bank w ich sporach z syndykiem masy upadłości powinna ulec zasadniczej poprawie.